Cümle dışı öğeler Cümlenin kuruluşuna direkt olarak etki etmeyen cümlenin anlamını dolaylı olarak etkileyen unsurlardır. Hitap sözcükleri, ünlemler, ünlem grupları, ara cümleler, bağlama edatları cümle dışı unsurlardır.

Gençleri Biraz daha ciddiyet bekliyoruz sizden!

Masadaki kâğıtlar, sanırım senet makbuzlarıydı, yerlere saçıldı.

Geçen yazki olaylar, siz de hatırlarsınız, bizim için dönüm noktası oldu.

Hayır! Kimse böyle bir ses işitmiyordu.

Ev oâul! Şu yazdıklarımı iyi düşün!

Rivâvet odur ki. yıllar öncesinden bir deniz kızı görülmüş burada!

Kendisini çağıran kişinin, artık her kimse, yanına gitti.




1. Cümlenin temel öğeleri özne ve yüklemdir ve öğeleri bulmak için bütün sorular sadece yükleme sorulur, unutma!

2. Cümlede öğeler bulunurken tamlamalar ve söz öbekleri kesinlikle ayrılmaz, bunu unutma! (Her şeyi detaylarıyla inceleyen bir bilim adamıdır./Tamamı yüklem.)

İşi yapanın gerçek olduğu ve belirtildiği özneler “gerçek özne”, edilgenlik eki alarak işten etkilenen varlığın özne olduğu cümlelerin öznesi “sözde özne”dir, unutma! (Ali geidi.G.Ö. /Ali getrildi.S.Ö.)

4. Edilgen çatılı cümlelerde işi yapan, “tarafından, yüzünden” gibi sözcüklerle belirtilmişse cümlede örtülü özne ortaya çıkar, unutma! (Çocuk, annesi tarafından uyutuldu.)

5. Cümlelerde özne tek bir yükleme bağlanarak “ortak özne” olabilir, dikkat et! (Güneş açtı, etrafı ısıttı.)

6. “Kimi, hiç kimse, hiçbiri, hiçbirimiz” gibi olumsuzluk sözcükleri özneyse yüklem “olumsuz”; “hepsi, hepimiz, herkes tümü gibi zamirler özneyse yüklem “olumlu”dur, unutma!

7. Özne insan dışı varlıksa ve çoğul eki almışsa yüklem tekildir, unutma! (Dalgalar sahile vurdu.)

8. “Ben” zamiriyle kullanılan diğer zamirler yüklemi “biz” yapar, unutma! (Ben ve o, çarşıya gideceğiz.)

9. Cümlede yüklemden sonra her zaman ilk önce özne bulunur. Yoksa nesne ile özne karıştırabilir. Öznenin olmaığı yerde nesne kesinlikle olmaz, unutma!

10. Bütün öğelerin arasöz şeklinde açıklayıcısı olabilir, unutma! (Mehmet, küçük kardeşim, Tıp kazandı / Özne açıklandı.) 

11. Bir cümle tamlamadan oluşuyorsa tamamıyla yüklem olarak kullanılabilir, unutma! (Genç, deneyimli başarılı bir

iş adamıydı.) 

12. Cümlede neyi, kimi, ne gibi soruların cevabı bizi nesneye götürür, unutma! (Ali arabayı köşedeki durağa park etti.)

13. Cümlede yükleme sorulan “neye, nede, neden; nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden” gibi soruların cevabı dolaylı tümleçtir, unutma! (Yıllarca biriktirdiğim parayı dolandırıcılara kaptırdım.)

14. Cümlede zarf tümleci “nasıl, ne zaman, niçin, ne kadar, hangi yöne, kiminle, kim tarafından, neyle, neden, niye” sorularıyla bulunur, unutma! (Küçük ceylanlar gece boyu hiç durmadan sürüler halinde yürüdüler.)

15. Aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri, içeri, dışarı gibi sözcükler nereye sorusunun cevabı olduğunda -a, -e yönelme hal ekini alırlarsa dolaylı tümleç, almazlarsa zarf tümleci olurlar, unutma! (Sen içeri girecek misin? – Zarf Tümleci/ Sen içeriye girecek misin? – Dolaylı Tümleç)

16. Edat tümleci yükleme sorulan “ne ile, kim ile, ne için, kimin için” gibi sorularla bulunur, unutma! (Üç kilometrelik mesafeyi arabayla tamamladılar.)

17. Kişileştirilmiş cansız varlıkların özne olduğu cümlelerde yüklem çokluk olabilir, unutma! Ağaçlar yeşil örtüleriyle tabiatın güzelliğine ortak oluyorlar.

18. Sebep bildiren öğeler cümlede zarf tümlecidir, unutma! (Çok ağladığından gözleri şişmiş.)

19. Zaman anlamı taşıyan sözcükler cümlede zarf tümleci olmayabilir, unutma! (Akşam saatleri benim en kadim dostumdur.)Özne olmuş.)

20. Kimse, hiç kimse, hiçbiri, hiçbirimiz” gibi olumsuzluk bildiren belgisiz zamirler cümlede özne göreviyle kullanıl-
dığında yüklem “olumsuz”; “hepsi, hepimiz, herkes, tümü, tamamı” gibi belgisiz zamirler cümlede özne göreviyle
kullanıldığında ise yüklem “olumlu” olur, unutma! (Herkes yaz gelince bize gelir. Hiç kimse bu dünyada beni anlamıyor.