Doğu Anadolu Bölgesi 168.000 km2’lik yüzölçümü ile en büyük coğrafi bölgemizdir.

Doğu Anadolu Bölgesinin Yer Şekilleri

Bütünüyle yüksek bir bölge olan Doğu Anadolu, Türkiye’nin en engebeli coğrafi bölgesi olup ortalama yükseltisi 1800 m civarındadır. Bölgenin yer şekillerini genelde doğu-batı yönlü uzanan sıradağlar ve bunlar arasındaki tektonik düzlükler ile volkan konileri oluşturur. Kuzeyde Çimen, Kop, Allahuekber ve Yalnızçam dağları uzanır. Ortada Munzur, Karasu ve Aras-güney dağları Büyük Ağrı’ya kadar uzanan ikinci sırayı meydana getirir.

Güneyde ise boydan boya Güneydoğu Anadolu Toroslar bulunur. Hakkari Bölümü’ndeki Buzul Dağları ülkemizin en yüksek kıvrım dağıdır. Van Gölü’nün kuzeyinde, kuzeydoğu-güneybatı yönlü bir kırık boyunca Büyük Ağrı, Küçük Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut volkanik dağları bulunur. Bölgenin tektonik yapısı sonucu sık sık depremler meydana gelir.




Doğu Anadolu Bölgesi düzlükleri dağ sıraları arasında yerkabuğu hareketleriyle oluşmuş tektonik ovalardır. Güneydoğu Anadolu Toroslar’ın kuzeyinde Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl ve Muş ovaları bulunurken, kuzeyde Erzincan, Tercan, Aşkale, Erzurum, Pasinler, Horasan ve İğdır ovaları bulunur. İğdır ovası 860 m’lik yükseltisi ile bölgenin en alçak yeridir.

Yer Şekillerin Etkileri
-Ekili- dikili arazi oranı en az olan bölgedir. Buna bağlı olarak tarımsal nüfus yoğunluğu fazladır.

-Yer şekilleri ekonomik etkinliklerin sınırlanmasına neden olarak hayvancılığın önemli bir geçim kaynağı olmasını sağlamıştır.

-Nüfus dağılışının düzensiz ve seyrek olmasına neden olmuştur.

-Akarsu enerji potansiyelleri fazladır.

-Kış mevsimi soğuk, sert ve uzundur.Bölgenin İklimi ve Doğal Bitki örtüsü

Bölgede denize uzaklık ve-yükseltinin etkisiyle karasal iklim görülür. Kışlar çok soğuk, uzun ve karlıdır. Kış aylarında ortalama sıcaklık – 5 °C İle -15 °C arasında değişir. Bölgenin alçak ovalarında (İğdır, Malatya, Elazığ) sıcaklık değerleri 0 °C ile -°C arasındadır. Yazlar kısa ve serindir. Yıllık ortalama yağış dağlık yörelerde 800-1000 mm, yüksek platolarda 500 mm civarında iken alçak ova (İğdır, Malatya) tabanlarında 350-450 mm’dlr.

Yağış rejimi de yer şekillerine bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Erzurum-Kars Bölümü’nde en fazla yağış yaz, en az yağış kışın düşerken, diğer bölümlerde en yağışlı mevsim İlkbahar ve kış, yaz mevsimi kuraktır. Doğal bitki örtüsü yağışın arttığı dağlık kesimlerde orman, yaz yağışlarının arttığı Erzu-rum-Kars bölümünde çayır, diğer bölümlerde ise bozkırdır.
Doğu Anadolu Bölgesinin Akarsu ve Gölleri

Bölgenin bol yağış alan yüksek dağları karları ve buzları İle birer su deposudur. Başlıca akarsuları; Fırat, Dicle, Araş ve Kura’dır. Bu akarsular sınırlarımız dışında denize veya göle dökülür. Kış mevsimi yağışlı geçtiği halde yağışların kar şeklinde düşmesi akımın İlkbahar ve yaz başında artmasına neden olmuştur. Yatak eğimlerinin fazla olmasından dolayı hızlı akarlar.

Bu nedenle hidroelektrik enerji potansiyelleri fazladır.Bölge göl bakamından zengindir. Göller; tektonik, volkanik ve volkanik setleşme ile oluşmuştur. Bunların başlı-caları; Van, Nemrut (krater gölü) Erçek, Nazik, Çıldır ve Hazar gölleridir. Van gölü 3710 km2’lik alanı ile Türkiye’nin en büyük gölüdür. Gölün dışarıya akışının olmamasından dolayı suları sodalı ve üzerinde taşımacılık yapılmaktadır.

Doğu Anadolu Bölgesinin Bölümleri

Yukarı Fırat Bölümü
Doğu Anadolu Bölgesl’nin batı yarısını oluşturan en geniş bölümüdür. Yer şekilleri dağlar ve bunlar arasındaki düzlüklerden oluşur. Bölümün önemli dağ kuşakları Güneydoğu Anadolu Torosları ve Munzur Dağlarıdır. Bu dağ sıraları arasında Elbistan, Malatya, Elazığ ve Muş ovaları sıralanır. Kuzeyde Erzincan ve Tercan ovaları bulunur. Bölüm çok büyük bir su potansiyeline sahiptir. İklim bakımından bölgenin sert karasal ikliminin yumuşadığı bir bölümdür, Bitki örtüsü bozkırdır.

Yer şekillerinin tarıma elverişli olması, tarım ürünü çeşidinin artması ve ulaşım imkanlarının diğer bölümlere nazaran gelişmiş olması nedeniyle bölgenin en çok nüfuslanmış bölümüdür. Doğu Anadolu’da verimli tarım alanının en geniş, ürün çeşidi en fazla olan bölümüdür.

Tahıl, şekerpancarı, tütün, meyve (kayısı) ve pamuk yetiştirilir. Bölümün Türkiye ekonomisine en önemli katkısı yer altı zenginlikleridir. Yurdumuzun en zengin yer altı kaynaklarına sahip bölümüdür. Başlıca yer altı kaynakları; demir (Divriği, Hekimhan, Hasançelebl), krom (Guleman), bakır (Maden), kurşun-çlnko (Keban) ve linyit (Afşin-Elbistan) tir.
Bölgede sanayinin en fazla geliştiği bölümdür. Malatya ve Elazığ başlıca endüstri merkezleridir. Şeker, dokuma, sigara, çimento, ferro-krom, bakır işleme, gıda tesisleri ve Elbistan Termik Santrali bulunur. Ayrıca Türkiye enerji üretimine büyük katkıda bulunur.

Erzurum-Kars Bölümü
Bu bölüm Doğu Anadolu’nun en yüksek alanlarını oluşturur. Erzurum-Kars Bölümü’nün büyük bir kısmını kaplayan platolar genellikle volkanlardan çıkan lavların yüzeye yayılması ve bunların akarsularla yarılması sonucu oluşmuştur. Ortalama 1500-2000 m yükseltiye sahip bu platolar arasında Aşkale, Erzurum, Pasinler, Kağızman ve İğdır ovaları bulunur. Bölümde Türkiye’nin en soğuk ve en karasal iklimi etkilidir.

Kışlar uzun, soğuk ve sert geçer. Kısa süren yaz mevsimi serin ve yağışlıdır. Yaz yağışlarının etkisiyle bitki örtüsü çayırdır. Bu özellik bölümde büyükbaş hayvancılığı geliştirmiştir.Iğdır Yöresi, bölüm içinde yer şekilleri ve iklim bakımından kendine has özelliklere sahiptir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar bölgenin diğer yörelerine oranla daha ılıktır. Bu özelliği mikroklimatik alan oluşturarak pamuk gibi bazı tarım ürünlerinin yörede yetişmesini sağlamıştır. Halkın temel geçim kaynağı hayvancılıktır.

Yukarı Murat-Van Bölümü

Doğu Anadolu Bölgesi’nin doğusunu oluşturur. Bölümün ortasında bir kırık hat üzerinde sıralanmış volkanik dağlar bulunur. Bunlar, Büyük Ağrı, Küçük Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut dağlarıdır. Bölümde karasal iklim etkilidir. Kışlar soğuk, sert ve uzun, yazlar sıcak ve kuraktır. Doğal bitki örtüsü bozkırdır.

Bu bölümde nüfus yoğunluğu azdır. Bölüm içinde nüfus daha çok tarıma elverişli, alçak ovalarda toplanmıştır. Bölge halkının en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.

Hakkari Bölümü

Doğu Anadolu Bölgesi’nin güneydoğusunu kapsayan çok dağlık ve engebeli bir yerdir. Güneydoğu Anadolu taraşların uzantısı olan Hakkari Dağları bu bölümde yer alır. Dağların yüksekliği çok yerde 3000 m’den fazladır.

Bölümde şiddetli karasal iklim hüküm sürer. Yüksek yerlerdeki kalıcı karlar buzulların oluşumunu sağlamıştır. Doğu Anadolu Bölgesi’nin en fazla yağış alan bölümüdür. Yıllık yağış miktarı 1000 mm’den fazladır. Diğer bölümlere göre orman oranı fazladır.

Bölüm ekonomik yönden geri kalmıştır. Sanayi tesisleri yoktur. Yurdumuzun en tenha yerlerinden biridir. Halkın temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.

Nüfus ve Yerleşme

Doğu Anadolu Bölgesi nüfusu 2000 yılı sayım sonuçlarına göre 6.1 milyondur. Nüfusun az, yüzölçümün de geniş olması nedeniyle Türkiye’de nüfus yoğunluğunun en az olduğu bölgedir (km2’ye 42 kişi düşer). Bölge nüfusu daha çok alçak ovalarda toplanmıştır. Yüksek ve dağlık yerlerde yoğunluk çok azdır. Bölgede doğum oranı fazla olmasına rağmen bölge dışına olan göçlerin etkisiyle nüfus artış hızı azdır. Kır yerleşmeleri toplu ve daha çok taş ile toprak meskenler yaygındır.

Tarım ve Hayvancılık

Doğu Anadolu Bölgesi yer şekillerinin engebeli ve yüksek olması sebebiyle tarım arazileri az ve karasal iklimin etkisiyle tarım mevsiminin kısa olmasına tarımı olumsuz yönde etkilemesine sebeb olmaktadır Tarım arazilerinin azlığı tarımsal nüfus yoğunluğunu artırmıştır. Tarım faaliyetleri bölgenin çöküntü ovalarında yapılır. İklimin etkisiyle tarım ürünü çeşidi az ve daha çok soğuğa dayanıklı ürünler yetiştirilir. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, şeker pancarı, tütün, pamuk (Iğdır) ve kayısıdır.

Bölgenin temel geçim kaynağı hayvancılıktır. Çoğunlukla mera hayvancılığı yapıldığı için istenilen gelir sağlanamaz.Türkiye koyun varlığının % 35’i, sığırın % 23’ü, kıl keçisinin % 21’i ve et üretiminin % 11 ‘i bölgeden karşılanır.

Yaz yağışlarının görüldüğü Erzurum-Kars Bölümü’nde büyükbaş, bozkırın yaygın olduğu diğer bölümlerde küçükbaş hayvancılık yapılır. Ayrıca arazinin engebeli olduğu yörelerde (Hakkari, Şemdinli, Bitlis, Muş, Erzurum) yoğun olarak arıcılık yapılır. Türkiye bal üretiminin % 13’ü bölgeden karşılanır.

Yeraltı Zenginlikleri

Bölgede zengin yer altı kaynakları ve madencilik ülke ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Maden rezervleri bakımından ilk sırada yer alan bölgede; bakır (Maden), demir (Haşan Çelebi, Hekimhan), krom (Guleman), kurşun-çinko (Keban), linyit (Afşin-Elbistan), kaya tuzu (Kars yöresi), Oltu taşı (Erzurum) ve soda (Van Gölü) çıkarılır.

Sanayi

Doğu Anadolu Bölgesi’nde sanayi gelişmemiştir. Sanayi tesisi ve üretim bakımından bölgenin Türkiye ekonomisine katkısı oldukça azdır. Bölgenin sanayi tesisleri oldukça geri kalmıştır.Daha çok tarım, hayvancılık ve madene dayalıdır. Başlıca sanayi tesisleri; Malatya (dokuma, şeker, sigara, yem), Elazığ (gıda, şeker, çimento, krom, iplik, bakır işleme, gübre), Bitlis (sigara), Erzurum-Kars yöresinde (şeker, et kombinaları, süt, yem ve yünlü dokuma) fabrikaları bulunur.

Bölgenin Türkiye ekonomisindeki as;l önemi elektrik enerjisi üretimidir. Keban, Karakaya hidroelektrik santralleri ile Afşin-Elbistan termik santrali bölgenin en önemli enerji üretim merkezleridir. Bölge Türkiye elektrik üretiminin yaklaşık 1/3’ünü karşılamasına rağmen. En az elektrik tüketen bölgedir.

Turizm

Doğal güzellikleri, kış sporları, kaplıca ve tarihi eserleri bölgenin turizm potansiyelini oluşturur. Ancak ulaşımın zor olması, altyapı ve tanıtım eksiklikleri turizmin gelişmesini engellemiştir. Bölgenin Türkiye turizmine katkısı çok azdır. 2011 yılında Palandöken’de yapılacak olan Üniversiteler arası Kış Olimpiyatları, bölgenin kış turizm potansiyelinin değerlendirilmesi amacıyla önemli bir tanıtım fırsatı olacaktır.

Diğer aramalar:doğu anadolu bölgesi kısaca,doğu anadolu bölgesi,doğu anadolu bölgesi hakkında bilgi