Edat;tek başlarına herhangi bir anlam taşımayan; ancak cümle içerisinde kullanıldığı yere göre anlamlı hale gelen ve diğer kelimelerle ilgi kurmaya yarayan sözcük türüdür.

Dilimizde En Çok Kullanılan Edatlar:
ile—–için——-gibi -den—–dolayı——-den—beri
yalnız–ancak—-mi–den—–yana———den—-ötürü
den—-beri——den–önce -e–doğru—–nitekim–den—sonra
-e karşı———-e kadar—sanki—üzere—–e göre




EDAT ÇEŞİTLERİ NELERDİR

1. “İLE” EDATI
Sözcüğe “neden, araç, zaman, birliktelik ve yapılış şekli” anlamları katan edattır. Sözcüğe bitişik yazıldığında ”-le, -la” şeklinde kullanılır.

Babamın eve gelmesiyle kardeşlerim sustu, (sebep-sonuç)

Bana ait evrakları kargoyla gönder, (araç)

Seninle değil Almanya’ya, ekmek almaya bile gitmem, (beraberlik)

Muştu Ağa yaşadıklarını kahvedekilere hararetle anlatıyordu, (durum) Günün ışımasıyla saklandığı yerden çıktı, (zaman)

Kuyruklu Yıldız, Dünya’nın yanından hızla geçti, (yapılış şekli, durum)

2. GİBİ” EDATI:

Benzetme edatı olarak adlandırılan bu sözcük ait olduğu kelimeye “benzerlik” anlamı katar. Benzerlik anlamı İle beraber az da olsa “sanki, ihtimal” anlamlarıyla da kullanılır.

Baharı bekleyen kumrular gibi sende beni bekle!

Buz gibi bir havada yola düştük.

Hoyrat bir rüzgâr gibi tarumar ettin ordularımı.

Buralardan gidecek gibisin! (Sanki anlamı)

Bu sene sınavı kazanamayacak gibi! (ihtimal anlamı)

Bazı cümlelerde “-ce, -cesine, -si” ekleri “gibi” edatının yerine kullanılabilir. Adam her gün delicesine çalışıyor, (deli gibi)

Her ortamda çocuksu hareketler yapıyor, (çocuk gibi)

Frkekce çarpışan askerler pusuda şehit düştü, (erkek gibi)
Unutmayalım ki “gibi” edatı başka kelimelerle öbekleşerek cümlede sıfat ve zarf görevinde kullanılabilmektedir.
Zehir gibi zeka var çocukta, (sıfat öbeği olmuş.)

Hırçın dalgalar gibi coştu yine! (zarf öbeği olmuş)

3.SANKİ” EDATI: 

Kullanıldığı cümlelere “benzerlik, inanmama, yapılan işi onaylamama, kır-^ gınlık, öyle gibi, var olmayan bir şeyin olduğunu sanma” gibi anlamlar katan

edattır.

Eve ekmek getiren sanki sensin! (inanmama)

Sözlerimi dinlemedin de ne oldu sanki! (kırgınlık)

Bu şehri terk edince iyi mi olacak sanki! (onaylamama)

Barcelona Real Madrid’den daha iyi sanki! (öyle gibi)

Adamın ayakkabıları ayakkabı değil, çocuk mezarı sanki! (benzerlik) Bulutlar bana bir şeyler fısıldıyor sanki! (var olmayan bir şeyin olduğunu sanma)

 

4. “İÇİN” EDATI:

Cümlede kelimeler arasında “amacıyla, hakkında, neden, aitlik, görelik, karşılık, yüzünden, şartı, uğruna” gibi anlam ilgileri kurar.
Bu kadar yolu seni görmek için geldim, (amacıyla)

Bu dershane için iyi şeyler söylüyorlar, (hakkında)

O herkesin hatırını sorduğu için çok seviliyor, (neden) Senin için THY’den uçak kiralamışlar, (ait)

Bizim için bu iş çantada keklik! (göre)

Bana söylediklerin için sana ne yapsam az! (karşılık) Babanız sizin için kapıda üç saat bekledi, (yüzünden) Taş düşürmek için her gün bol bol su içmeli! (şart) Vatan için gidiyorum, senin için döneceğim! (uğruna)

Unutmayalım ki edatlar oluşturduğu sözcük grubu ile İsim, sıfat ve zarf görevlerinde kullanılabilirler. Bu edatlardan biri de “-e kadaf’dır.

Paranın üçte ikisi kadarını fakirlere dağıtmış, (isim) ı

Adamda kavak kadar boy var. (sıfat)

Üniversite yıllarında dört ;

yıl kadar Sivas’ta yaşadım (zarf)

Ortalığı kolaçan etmek üzere ficini geldim.

Sana göre (senin için) aşk laftan ibaret, bana göre (benim için) hayatın anlamı!

Bu mutfak robotunu annem-e (için) aldım.

Şarkı söylemey-e (söylemek için) geldim.

Çok yorulduğundan (yorulduğu için) hemen uyuyor.

5“—E KARŞI” EDATI:

“-e” yönelme hal ekiyle “-e karşı” şeklinde kullanılan bu edat cümlede genellikle “karşılık, hakkında, yönelme, yönelik, doğru” anlam ilgileriyle yer alır.

Bana yaptığın kötülüklere karşı seni affetmemi mi bekliyorsun? (karşılık) Sana karsı kötü düşüncelerim yok! (hakkında, için)

Denize karsı sıfır bir dairenin fiyatı çok yüksek! (yönelme)

Eski Türk filmlerine karsı büyük bir ilgim var. (yönelik)

Sabaha karsı Büyük Taarruz tamamlandı, (doğru)

6-MEK ÜZERE” EDATI:

Sözcükler arasında “amacıyla, şart, az sonra, gibi” anlam ilgileri oluşturur.

Babanızla konuşmak üzere okulun müdürü geldi, (amacıyla)

Tabağımızı geri getirirken tatlıyla doldurmak üzere size verebiliriz, (şart) Türkiye Kupası final maçı bitmek üzere! (az sonra, yaklaşık)

Kitapçıkta yazdığı üzere, ilk yüz yirmi dakika dışarı çıkmak yasak! (gibi)

8. “-E DOĞRU” EDATI:

Söz öbeklerine “yön ve zamanda yakınlık” anlamları katan edattır. Cümlelerde “-e” yönelme hal ekiyle “-e doğru” şeklinde kullanılır.

9. “YALNIZ” EDATI:

Cümlelerde “bir tek, sadece” anlamında kullanılan bir edattır.

Bu işi yalnız dayımın oğlu halleder, (sadece)

Ya|nız senin adını vermişler Milli Eğitim Müdürlüğü’ne. (sadece) Bu lekeyi yalnız bu deterjan çıkarır, (sadece)
Unutmayalım ki “yalnız” sözcüğü cümlelerde değişik sözcük türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sözcüğü beş değişik türde kullanabiliriz.

10. “ANCAK” EDATI:

Yalnız edatıyla aynı anlam ilgisinde kullanılan bu sözcük cümleye sadece, yalnızca” anlamlan katar.

Deprem ülkesi Japonya, bu tehdidi ancak nükleer enerjiden kurtularak çö-zer. (sadece / edat)

Bu adamı ancak Hüseyin Bolt geçer, (sadece / edat)
İzin veririm; ancak eve erken döneceksin, (bağlaç)
Çaya size gelirim yalnız geç olmadan kalkarım, (“ama, fakat” anlamında “bağlaç”)

Bu dünyada yalnız ondan fayda gördüm ben. (sadece anlamında edat)

11“-DEN DOLAYI” EDATI:

Cümleye “ötürü, yüzünden, sebebiyle” anlamları katan bu edat -den ma hal ekiyle “-den dolayı” şeklinde kullanılır.
Barış Bey’e katkılarından dolayı teşekkür ederim. Şike cezalarından dolayı ligler bir ay ertelendi.
Kafamı toplamak için biraz yalnız yaşamalıyım, (fiili niteleyen “zarf”)

Yalnız insanlara yardım etmek görevimizdir, (ismi niteleyen “sıfat”)

Yalnızım dostlarım yalnızım artık! (isim)
12. “-DEN ÖTÜRÜ” EDATI:

Cümleye “dolayı, yüzünden, sebebiyle” anlamı katan bu edat -den ayrılma hal ekiyle “-den dolayı” şeklinde kullanılır.

Çevresinin söylediklerinden ötürü bu şehri terk etmiş.

Yağan kardan ötürü birçok köy yolu ulaşıma kapandı.

İçilen sigaralardan ötürü kanser vakalarında artış oldu.
13. “-E KARŞIN, -E RAĞMEN” EDATI:

Bu edat cümlelerde “olması gerekenin tersine” anlamı katar ve “-e” yönelme hal ekiyle kullanılır. Bu edatın kulla-nıldığı cümlelerde olumlu ve olumsuz yargılar yan yanadır.

Bütün parasını çalmalarına rağmen o şikâyetçi olmadı, (olumsuz ve olumlu durumlar)

Araba almasına rağmen yine de eşini mutlu edemedi, (olumlu ve olumsuz durumlar)

14.”DEN BERİ” EDATI

Cümlelerde bir işin başlangıç yerini ya da zamanını bildiren bu edat, cümlerde “-den” ayrılma hal ekiyle birlikte kullanılır.

Sabahtan beri, olay yeri inceleme ekibi burada çalışıyor, (zaman) Heykelin oradan beri eylemciler slogan atıyor, (yer)

15. “DEĞİL” EDATI:

Olumsuzluk edatıdır. İsim cümlelerine gelerek yüklemlerin olumsuz olmalarını sağlar. Kullanımına göre cümlede olumlu olan fiilleri olumsuz yaptığı gjbj olumsuz olan fiilleri de olumlu hale getirebilir.

Ekfiilin varlığı “değil” edatı ile tespit edilir. Bir isim cümlesinin ekfiil aldığının en güzel tespiti onun olumsuzunu düşünmektir. Çünkü ekfiillerin olumsuzu “değil” edatı ile yapılır.
Benim gördüğüm kişi bu değil! (olumsuz isim cümlesi)

Benim gördüğüm kişi buydu! (olumlu isim cümlesi)

Yemek yemiyor değilim, (olumsuz fiil cümlesini olumlu yaptı: yiyorum)

İyi para kazanıyor değilim, (olumlu fiil cümlesini olumsuz yaptı: kazanmıyorum)

16. “Mİ” EDATI:

Soru edatıdır. Edat kabul edilmesinin yanında çoğu zaman isim çekim eki = olarak adlandırılır. Soru edatı “mı”, hangi anlamda kullanılırsa kullanılsın her zaman ayn yazılır ve sonuna ek alabilir. “Rica, kararsızlık, şaşma, pekiştirme, zaman, şart, beğenmeme” gibi değişik anlamlarda da kullanılabilir.

Sen yemeğe gelmiyor musun? (soru anlamı)

Arabanızı az ileriye çekebilir misiniz? (rica)

Onun arabası var, güzel mi güzel! (pekiştirme)

Mart ayı geçti mi kış bitti demektir, (zaman)

Askere gittin mi adam olursun! (şart)

Sende mi Leyla? (şaşırma, hayret)

Kayseri’de mi kalsam Konya’ya mı gitsem bilmiyorum, (kararsızlık) Bu aldığınız da ev mi yani? (beğenmeme)

17. “GÖRE” EDATI:

Cümleye uygun olarak, ölçüsünde, bakılırsa, sorulursa, karşılaştırma, açısından” anlamlan katan bu edat “-e” yönelme hal ekiyle kullanılır.
Kararımızı davranışlarınıza göre vereceğiz, (uygun olarak, ölçüsünde) Bize verdiği belgelere göre bu iş çok büyük çapta! (bakılırsa)

Babama göre, bir devlet kapısında memur ol yeter, (sorarsan) Ronaldo, Messi’ye_göre daha iyi bir futbolcu, (karşılaştırma)

ce eşitlik eki cümlelerde “göre” edatının verdiği anlamı karşılayacak şekilde kullanılabilir.

Bence hazır gıda sektörü altın çağını yaşıyor, (bana göre)

“Göre” edatının gereksiz kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.

Bu davranış kişiden kişiye göre değişir, (göre edatı gereksizdir, anlatım bozukluğu var.)

18. “-DEN ÖNCE” EDATI:

Zarf olan “önce” sözcüğünün “-den önce” şeklinde kullanılmasıyla oluşan edattır. Cümlede “karşılaştırma, zaman” anlamlarıyla ilgi kurar. Özellikle “düşünceyi geliştirme yolları” sorularında bu edat kullanılarak karşılaştırma cümleleri kullanılır.

Dedemden_önçe bu toprakları ekip biçen kimse olmamış. Televizyondançınce radyo icat edilmişti.

Bu semalarda uçaklardan önce Hazerfan Ahmet Çelebi uçmuştu.
sıyla ortaya çıkmış edattır. Cümleye “sonralık” anlamı katar.
19. “-DEN SONRA” EDATI: 

Zarf olarak kullanılan “sonra” sözcüğünün “-den sonra” şeklinde kullanılma-*^

Renden sonra buralarda durulmaz artık.

İlerideki marketten sonra sağa dönün.

Bu dünyada ailemden sonra benim için, bizim muhtar gelir.

20. “-DEN BAŞKA” EDATI:

Sıfat olan “başka” sözcüğü “-den başka” şeklinde kullanılarak edat olur. Bu edat cümleye “yalnızca, üstelik, ayrıca, bir yana” anlamlarını katar.
Çanakkale’de ordumuzun inancından başka hiçbir şeyi yoktu. Senden başka uğraşacağımız kimse yok buralarda.

Bu arabayı alana, bundan başka bir de yangın tüpü veriyoruz.