Türk-islam devletlerinde hükümdarlar bilimsel çalışmaların artırılması için önemli destek sağlamışlardır. Türkler, İslamiyet’in siyasi koruyucusu olmakla kalmayıp İslam uygarlığının gelişmesi için de büyük çaba harcamışlardır.

ilk Türk-İslam devletleri döneminde dinî ilimler, pozitif bilimler ve güzel sanatların her dalında önemli çalışmalar yapılmıştır.

Karahanlılar Dönemi’nde Semerkant, Buhara, Bala-sagun, Kaşgar; Gazneliler Dönemi’nde Gazne; Selçuklular Dönemi’nde ise Bağdat önemli bilim ve kültür merkezleridir.

Karahanlılar ve Gazneliler, eğitim ve öğretim faaliyetleri için medreseler kurmuşlardır. Karahanlılar Dönemi’nde eğitime sağlanan desteklerle “programlı eğitim” anlayışının temelleri atılmıştır.




Eğitim harcamaları için vakıflar devreye girmiş, birçok eğitim yatırımı için devlet hâzinesinden masraf yapılmamıştır.

İslam dünyasında eğitim alanında önemli adımlar atan diğer bir devlet Büyük Selçuklu Devleti’dir. Eğitim faaliyetleri Sultan Alp Arslan zamanında devlet himayesine alınarak resmî bir program dâhilinde yürütülmüştür.

Selçuklularda Alp Arslan tarafından inşa ettirilen ilk yüksek okul Nizamiye Medresesi’dir (1066). Devrin en ünlü ilim ve fikir adamları, önemli maddi imkânlar sunularak bu medresede görevlendirilmiştir.

Ayrıca medresede eğitim gören öğrencilere burs verilmekte, yiyecek ve barınma yardımı yapılmaktadır. Nizamiye Medresesi’nde dinî ilimlerin yanında felsefe, matematik gibi bilimler de okutulmuştur. Avrupa’da buna benzer öğretim kurumlan İslam ülkelerine göre daha geç tarihlerde açıldığı için Nizamiye Medresesi öncü olma özelliğine sahiptir.

İsfahan, Nişabur, Merv, Belh, Rey, Herat, Basra gibi merkezlerde birer benzeri kurulan Nizamiye Medresesinin müfredat programları İslam ülkelerinde yüzyıllarca kullanılmıştır.

Biruni, çeşitli ilini datlarında 100’den fazla eser vermiştir. Tarih dışında matematik ve fizik alanında da önemli “çalışmalar yapmıştır.
ibn-i Sina (980-1037): Devrinin en büyük filozof, hekim ve bilginidir. Avrupa’da Avicenna adıyla tanınan İbri-i Sina, çeşitli bilim dallarında çok sayıda eser vermiştir.

Felsefenin yanı sıra tıp ve matematik alanlarındaki görüş ve buluşlarıyla üne kavuşmuştur. Özellikle tıp sahasındaki çalışmaları ona büyük şöhret kazandırmıştır. Birçok eseri .Batı dillerine çevrilmiştir.

El-Kanun fi’t-Tıb (Tıbbın Kanunu) adlı eseri bu şekildeki çalışmalarından sadece bir tanesidir. Bu kitap, İbn-i Sina’nın, tıp biliminin babası sayılan Hîpokrat ve Yunanlı hekim Galen gibi büyük hekimler arasında anılmasına yol açmıştır.İslam medeniyetinin gelişmesinde Türklerin büyük katkıları vardır.

Diğer aramalar:ilk türk devletlerinde eğitim,ilk türk devletlerinde eğitim kısaca,ilk türk devletlerinde eğitim hakkında bilgi,ilk türk devletlerinde eğitim özet