Islahat: Osmanlı imparatorluğunda  bir çok çeşitli alanlarda yeniden yapılanma, bozulan çalışamaz olan kurumlan çağdaş ihtiyaçlara göre eski haline getirme, yenileme faaliyet ve düşüncelerini ifade eden bir kelimedir

Osmanlı Devleti’nin yükselme dönemindeki esas yapısı eski Türk devlet anlayışı ile İslami geleneklerin birleş­mesine dayanmaktaydı. Merkezinde padişahın yer aldığı çeşitli işlerin, seyfiye, ilmiye ve kalemiye sınıfına mensup görevlilerinin yerine getirdiği bir sistem görünümündeydi. Ticaret – zanaat, ziraat ile uğraşan bir reaya bulunmak­taydı.

Bu yapıda zaman zaman aksamalar olsada yapılan düzenlemeler ıslahat olarak görülmemektedir. OsmanlI Devleti’nde ıslahat düşüncesinin ortaya çıkmasının temel nedeni XVII. yüzyıl başlarında görülen askeri, siyasi, ilmi ve ekonomik alanda meydana gelen bozulmalardır. Islahat düşüncesi ise parlak yıllara dönüş amacına yöneliktir. Devletin XVII. yüzyılda duraklamaya girmesi ıslahatın başlamasına sebep olmuştur.




Osmanlı Devletinin Duraklamasının İç ve Dış nedenleri

İç Nedenleri

  • Padişahların kişiliğinde meydana gelen olumsuz değişimler (Kafes usulünün sakıncalarının ortaya çıkması, ki şehzadeler ordu ve halktan kopuk bir eğitim alıyorlardı).
  • Devlet adamlarının seçiminde Liyakatin gözetilmemesi, rüşvetin yaygınlık kazanmış olması
  • Haremin idareye müdahale etmesi (padişah eş ve analarının devlet işlerine karışması)
  • Devşirme ve Tımar sisteminin bozulması (Bu bozulma ordu ve mâliyeyi doğrudan etkilemiştir. İstanbul ve Celali İsyanları bu nedenle çıkmıştır)
  • Eğitim sisteminin bozulması (Beşik Ulemalığı bu bozulmayı ifade eden bir kavramdır)
  • Ağır vergiler nedeniyle iç isyanların çıkması
  • Çift bozanların artması (Köylünün işlediği toprakları terk etmesi)
  • Yeniçeri zorbalığının ortaya çıkması. (Bu ordu yapılan reformları önlemiştir.)

Dış Nedenleri

  • Devletin doğal sınırlara ulaşmış olması (OsmanlI devleti doğuda İran platosuna, batıda güçlü bir devlet olan Avusturya İmparatorluğuna, güneyde ise Güney Sahra’ya dayanmıştı. Daha fazla gelişmesi beklenemez­di.)
  • Coğrafi keşifler nedeniyle ticaret yollarının değişmesi: (yeni deniz yollarının bulunması OsmanlI gelirlerinin azalmasına aynı zamanda OsmanlI değerli metallerinin fiyatını düşürmüş bu’durum enflasyona neden ol­muştur.)
  • İhracatın gerilemesi
  • Kapitülasyonların yaygınlık kazanmış olması (hemen hemen her Avrupa devletine çeşitli imtiyazlar verilmiştir.)
  • Islahatların Dönemsel Özellikleri

Islahat girişimleri XVII. Yy. da başlamıştır. Ancak bu yüzyılda ciddi bir ıslahatın yapıldığı söylenemez.

  • Yüzyıl ıslahatları, Disiplin ve Asayişi sağlamayı amaçlamıştır – Maliye alanında kısa süreli gelişmeler yaşanmıştır.
  • Yüzyıl ıslahatları, Kültür-Askerlik – Eğitim alanlarında yoğunlaşmış ve batı örnek alınmıştır.

XIX. Yüzyıl ıslahatları, Yönetim – Hukuk – Askerlik – Eğitim – Kültür alanlarında yapılmaya çalışılmıştır.