Basit Kıyaslar

İki öncül ve bir sonuçtan oluşan kıyaslardır.

Kesin kıyaslar: İki basit önermeli öncül ve bir sonuçtan oluşur. Sonuç öncüllerde anlamca vardır fakat şekilce yoktur. Bu kıyaslara kategorik kıyaslar da denir.

Bütün müzikler dinlendiricidir.

Caz da müziktir.

Öyleyse caz da dinlendiricidir.

Zincirleme Kıyas 

Birinci kıyasın sonucu onu izleyen ikinci kıyasın
öncüllerinden biri olur.

Her kuş uçar.
Her uçan havada yaşar.
0 halde her kuş havada yaşar.

Her kuş havada yaşar.




Havada yaşayanlar kanatlıdır.

O halde her kuş kanatlıdır. ‘

Sorit: incirleme kıyasın bir türüdür. Zincirleme kıyasın tekrar eden öncüllerinin çıkarılmasıyla yapılır.

Her kuş uçar.

Her ucan havada yaşar.

Havada yaşayanlar kanatlıdır.

Herkuşkanatlıdır.

Entimem (Eksik Öncüllü Kıyas) :

Öncüllerden biri eksik tutularak oluşturulmuş kıyaslardır.
Ahmet sigara içiyor; öyleyse Ahmet erken ölecek. Önermenin aslı şöyledir:

Bütün sigara içenler erken ölür.

Ahmet sigara içiyor.

Öyleyse Ahmet erken ölecek.

Bileşik Kıyas

Öncüllerden en az birinin basit önerme olmadığı (ya da öncüllerden en az birinin bileşik önerme olduğu) kıyas türüdür. Sonuç önermesi öncüllerde hem anlamca hem de şeklen vardır.

Bitişik Koşullu Kıyas:

Öncüllerinin hepsinin ya da en az birinin bitişik koşullu önerme olduğu kıyastır.

İnsanlar mutlu olursa toplum huzur bulur

Toplum huzur bulursa çatışmalar azalır.

Öyleyse insanlar mutlu olursa çatışmalar azalır.

Birinci önerme bitişik koşullu, ikinci önerme ise birinci önermenin bileşenlerinden birinin ya olumlu ya da olumsuz biçimidir.

İnsanlar mutlu olursa çatışmalar azalır.

Çatışmalar azaldı.

Öyleyse insanlar mutlu oldu.

İnsanlar mutlu olursa çatışmalar azalır.

Çatışmalar azalmadı.

Öyleyse insanlar mutlu olmadı.

İnsanlar mutlu olursa çatışmalar azalır.

İnsanlar mutlu olmadı.

Öyleyse çatışmalar azalmadı.

Ayrık koşullu kıyaslar:

Birinci önerme ayrık koşullu, ikinci önerme ise birinci önermenin bileşenlerinden birinin ya olumlu ya da olumsuz biçimidir.

Ya ekonomi düze çıkacak ya da işsizlik artacak.

Ekonomi düze çıkacak.

Öyleyse işsizlik artmayacak.

Ya ekonomi düze çıkacak ya da işsizlik artacak.

İşsizlik artmayacak.

Öyleyse ekonomi düze çıkacak.

İkilem (Dilemma):

Öncülleri bitişik ve ayrık koşullu öncüllerden oluşan kıyaslardır. (Büyük öncül “ve” eklemiyle bağlanmış iki bitişik koşullu öncülden oluşur.) İkinci öncül ise ayrık koşullu öncülden oluşur. Öncüller ne olursa olsun sonuç aynıdır.

Ya centilmensindir ya da demokratsındır.

Demokratsan insanlara saygı duyacaksın;

Centilmensen insanlara saygı duyacaksın.

O halde insanlara saygı duyacaksın