implant

Özne Nedir-Kısaca-Hakkında Bilgi

Özne yüklemde bildirilen işi yapan, yüklemin anlattığı durumu üstlenen sözcük ya da sözcük grubu öznedir. Özne yüklemden sonra cümlenin en önemli öğesidir. Yüklemden sonra her zaman ilk olarak özne bulunur. Özne, isim cümlelerinde “olanı” bildirirken fiil cümlelerinde işin yapanını ortaya koyar. Özneyi bulmak için “kim?” ya da “ne?” soruları sorulur. İnsanlar için “kim?” sorusu, diğer varlıklar için ise “ne? sorusu sorulur.

Ahmet bugün çok çalıştı, (kim çalıştı: Ahmet)

Özne

Cöp bidonu devrildi, (ne devrildi: çöp bidonu)
Özne
Tamlama şeklinde olmadığı halde yüklemi, herhangi bir kelimeyi niteleme özelliği gösteren sözcükler ÖSYM tarafından sıfat olarak kabul edilmektedir. “Yüklemi sıfattır.” gibi sorularda bu şekilde oluşmuş cümleler cevap olabilmektedir.

(delik deşik elbise)

Giydiği siyah hırka yırtık pırtıktı, (yırtık pırtık hırka)

Eski evimiz de bir o ka dar genişti, (geniş ev)

Bayram olmasına karşın caddeler ıpıssızdı, (ıpıssız cadde)

Cümleler “öge sayısı bakımından” incelendiğinde, “gizli özneler” bu sayılara dâhil edilmez.
İste bu gece, yapman gereken her sevi sana bir bir anlatacağım. (Gizli özne: ben)

(Bu cümle beş öğeden oluşmuştur.)

Aşağı kata inince sedirinde hâlâ uyuyan Musa’yı uyandırdı. (Gizli özne: o)

Z.T. Belirtili Nesne Yüklem

(Bu cümle üç öğeden oluşmuştur.)

Özne Çeşitleri:

a) Gerçek Özne:

Gerçek özne işi yapan ya da işi üstlenen asıl kişidir. Edilgen çatılı olmayan bütün cümlelerin öznesi gerçek öznedir.

Özne cümlede bir sözcük veya söz öbeği biçiminde doğrudan yer alırsa açık özne”, gerçek özne cümle içinde yer almayıp da şahıs eklerinden anlaşmıyorsa “gizli özne”dir.
Daha önce hiç bu kadar nefis bir musiki duymamışlar. (Gizli özne: onlar) Anlattıkları bu olaylara inanıyorum. (Gizli özne: ben)

Davut, cesur ve atak bir çocuktu. (Açık özne)

Arabanın lastiği, yolculuk sırasında patladı. (Açık özne)

b) Sözde Özne:

Yüklemi edilgen çatılı fiil olan cümlelerde işten etkilenen varlık özne durumundadır. Bu tür özneler “sözde özne” olarak adlandırılır. Cümle öğesi tahlillerinde sözde özneler de “özne” olarak kabul edilir.

Zemine alacalı bulacalı, koskoca bir halı seri-l-misti.

Sözde Özne                                                      Yüklem

(Halıyı seren belli değil, serilen halı sözde özne oldu)

Tüm mahalle akşam ilaçla-n-dı.

Sözde Özne            Yüklem

(İlaçlayan belli değil, etkilenen mahalle sözde özne olmuş.)

Sözde özne “edilgen çatılı” fiillerin yüklem olduğu cümlelerde bulunmaktadır Ama sözde öznenin olduğu bazı cümlelerde ”-ca/-ce” ekleri ve “tarafından, yüzünden” gibi sözcüklerle gerçek özne de söylenmektedir. Sözde öznenin olduğu ama gerçek öznenin de söylendiği bu tip cümlelerdeki gerçek özne “örtülü özne” olarak adlandırılır. Örtülü özneler cümlede aynı zamanda zarf tümleci görevindedir.

İşçiler patron tarafından ödüllendirildi

S. Ö. Örtülü Özne/Z.T. Yüklem

işçiler: sözde özne patron tarafından: örtülü özne

Evdeki eşyalar hırsızlar tarafından çalındı. Sözde Özne Örtülü Özne/Z.T. Yüklem evdeki eşyalar: sözde özne hırsızlar tarafından: örtülü özne

c) Örtülü Özne

Bazı sorularda öznenin açıklayıcısı sorulmaktadır. Özneden sonra, onu açıklayıcı sözcük ya da sözcük gruplan yani ara sözler öznenin açıklayıcı-sidir. Bu arasözler iki virgül, iki kısa çizgi ya da j ayraç arasında yer alın

Koray. (yani) bizim bakkalın cıraöı kapıya gelmiş.

Özne açıklayıcısı Kalabalıktan biri, (yani) yaşlı bir adam, elini kaldırdı.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir