1.Rüzgar Sistemleri

2 Sürekli Rüzgarlar

3-Rüzgar Hızı ve Şiddeti

Yatay yönde hareket eden hava kütlelerinin belirli bir za­manda aldığı yola rüzgar hızı denir. Rüzgar hızı, m/sn ya da km/saat şeklinde ifade edilir.

Rüzgar Hızını Belirleyen Faktörler

-Basınç merkezleri arasındaki uzaklık: Basınç farkları eşit olan merkezlerden, uzaklığı az olanda rüzgarın hızı fazladır.




-Devamlı basınç merkezleri arasında aynı yöndeolan  ve sene boyun­ca sürekli esen rüzgar sürekli rüzgar denir

-Sürekli basınç merkezleri arasındaki geniş alanlarda sürek­li hava dolaşımını sağlarlar.

-Sürekli basınç kuşakları, basıncı etkileyen faktörlerin etkisiyle özellikle kara içlerinde kesintiye uğrarlar. Bu durum,

-Sürekli rüzgarların da etkisini kara içlerinde azaltır ya da tamamen yok eder. Yani sürek­li rüzgarlar daha çok okyanuslarda etkili olan rüzgar sis­temleridir.

Sürekli Rüzgarların Genel Özellikleri

Yaz Musonları    

Sürekli basınç kuşakları arasında genel atmosfer dolaşı­mını sağlarlar.

Yıl boyunca aynı yönde ve aynı enlemler arasında eser­ler.

-Sürekli rüzgarların karşılaşma alanlarında (0° ve 60° enlemlerinde), yağış bol ve düzenlidir.

Dünya’nın dönüşünden dolayı sapmaya uğrarlar.

Okyanus akıntılarının oluşumunda etkilidirler.

Deniz ya da okyanusların üzerinden geçtikten sonra ulaştıkları karalara yağış bırakırla

-Devirli Rüzgarlar

Bir dönem içinde, etkili oldukları kesimlerdeki basınç değişimi sonucunda yön değiştirerek dönemin diğer yarısında ters yönden esen rüzgarlardır.

Mevsimlik (Muson) Rüzgarlar

Devirli rüzgarlardan mevsimlik basınç farkları sonucunda yön değiştirerek esenlere muson rüzgarları denir. Asya Kıtası ile güneyindeki Hint Okyanusu arasındaki mevsimlik sıcaklık farkları, büyük basınç farklarına neden olmaktadır. Buna bağlı olarak musonlar, altı aylık sürelerle birbirlerine ters yönde esmektedir.

Yazın, çok ısınan geniş karalarda (Asya) alçak basınç, fazla ısınmadığı için okyanuslarda (Hint Okyanusu) yüksek basınç oluşur. Böylece, okyanustan, karalara doğru sıcak ve nemli büyük çaplı rüzgarlar eser. Bunlara yaz muson­ları denir. Güney Asya’ya bol yağış bırakırlar.

Kış Musonları

Kışın, çok soğuyan geniş karalarda (Asya) yüksek basınç, ılık kaldığı için okyanuslarda alçak.basınç alanları oluşur. Böylece bu büyük rüzgarlar altı ay boyunca karadan, okyanusa doğru eser. Bu rüzgarlara kış musonları denir. Karadan estikleri için yağış getirmezler.

Muson Rüzgarlarının Genel Özellikleri

-Eksen eğikliğinin oluşturduğu mevsimlik sıcaklık fark­larının sonucunda oluşurlar.

Altı aylık dönemlerle birbirlerine zıt yönde eserler.

-Kuzeyinde geniş bir karanın bulunması, güneyinde Hint Okyanusu gibi büyük bir denizin yer alması gibi neden­lerden dolayı en tipik görüldüğü yer Hindistan’dır.

Yerel Rüzgarlar

Meltemler

Günlük sıcaklık ve basınç farkıyla oluşan rüzgarlardır. Kara ile denizin ya da dağ ile vadinin gece ve gündüz arasında­ki sıcaklık ve basınç farklarıyla oluşurlar. Esiş yönleri, gün içinde değişir. Dar alanlardaki küçük basınç farklarından dolayı oluştukları için, hızları az ve etki alanları da dardır. Kara ile deniz, dağ ile vadi arasındaki sıcaklık ve basınç farklarının fazla olduğu dönemlerde daha etkilidirler. Örne­ğin, Orta Kuşak’ta yazın daha belirgin olarak eserler. Çoğu, yerel nedenlerle oluştuğu için yerel isimler almışlardır.

Dağlar ve yüksek platoların, ova, vadi ve deniz kıyılarına göre daha soğuk oldukları kış ve ilkbahar aylarında etkili olan ve sıcaklığı düşüren rüzgarlardır. Bunların hızları, esiş sayıları ve zamanları düzensizdir. Farklı ülke, bölge ve yörelere göre farklı isimlerle adlandırılırlar.

Mistral

Fransa’nın iç kesimlerinden Akdeniz’e doğru çok hızlı esen soğuk ve kuru rüzgarlardır.

Bora

Dalmaçya kıyılarında vadilerde kanalize olarak çok hızlı esen, soğuk ve kuru rüzgarlardır.

Krivetz

Romanya’dan Karadeniz kıyılarına doğru eser. Bükreş’te sıcaklığın 10°-15 °C düşmesine neden olan rüzgarlardır.

Etezyen

Ege Denizi’nde yazın kuzeyden esen rüzgarlara denir.

Sıcak Yerel Rüzgarlar

Sirocco: Büyük Sahra’da doğup, Akdeniz’e doğru esen hatta İtalya ve Yunanistan kıyılarına kadar ulaşan sıcak rüzgarlardır. Kuzey Afrika’da kurak, Akdeniz’i geçtikten sonra ulaştıkları kıyılarda nemli eserler, çoğu zaman, yağış da bırakırlar.

Hamsin: Mısır’da Libya Çölü’nden Akdeniz’e esen rüzgar­lardır. Özellikle İlkbahar aylarında çok sıcak ve kuru eserler.

Samyeli: Suriye ve Irak’tan Türkiye’ye doğru esen rüzgar­lardır.

Fön: En tipik görüldüğü yer, Avrupa Alplerl’nin kuzey etek­leridir. Türkiye’de Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları’nın her iki yamacında da etkilidir.

Bir dağın zirvesini aştıktan sonra diğer yamacından aşağı­ya doğru alçalıcı hava hareketi özelliği gösteren rüzgar­lardır.Fön rüzgarı, zirveden dağın eteğine alçalarak indiği için sı­caklığı her 100 m’de 1 °C artırır. Sıcaklığı artırdığı için, yağış oluşumunu önler ve nem açığını büyütür.

Bitkiler üzerinde bazen olumlu (Doğu Karadeniz kıyılarında zeytinin yetişme­sine neden olur) bazen de olumsuz (Toroslar’ın İç Anadolu eteklerinde yazın nem açığını artırdığı için tarım ürünlerine zarar verir) etkileri vardır. Aştığı zirvenin yüksekliği ile indiği bölgenin yüksekliği arasındaki fark, oluşturacağı sıcaklığı belirler.

Türkiye’de Yerel Rüzgarlar Türkiye’de,

Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür.

-Güneyden esen rüzgarlar ise sıcaklığı artırır.

Bu durum Türkiye’nin Kuzey Yarımküre’de yer aldığının kanıtıdır.

Tropikal Siklonlar

Tropikal Kuşak’ta, genellikle şiddetli ısınma sonucunda oluşan alçak basınç alanlarının merkezini oluşturduğu rüzgarlardır. Çok hızlı fırtınalar . halinde belirip dönerek bir i merkeze doğru eserler. Hızları 150 km’yi aşan, genellikle sarmal karakterli rüzgarlardır. Yükselici hava hareketlerinin ve su buharının da oluşumlarında önemli katkıları vardır.

Sarmal karakter kazanmaları Dünya’nın ekseni çevresindeki dönüşünden kaynaklanır. Okyanuslar üzerinde oluşurlar, kıyılarda yıkıcı etkilere neden olduktan sonra kara içlerinde zayıflar ve sona ererler. Tropikal Kuşak’ta büyük zararlara yol açan, bu şiddetli rüzgarlara Asya’da Tayfun, Orta i Amerika’da Hurrican, İspanyolca konuşulan bazı tropikal bölgelerde Tornado adı verilir.

Bunlardan tayfun ve hurrican daha geniş çaplı tornado ise daha dar çaplı ve kısa süreli hortumlara neden olur. Tornado en güçlü ve yıkıcı fırtına olarak tanınır. En tehlikeli olanları Mississippi vadisinde görülür.