Dilin anlamlı en küçük parçası olan ya da herhangi bir anlamı olmadan cümle kuruluşuna katkıda bulunan ses ya da ses topluluğuna sözcük (kelime) denir. Sözcükler bir araya gelerek cümleleri cümleler de metinleri meydana getirirler.
“Toprak, kitap, kalem, ak” gibi sözcüklerin tek başına anlamı varken “için, ; ile, ve, çünkü, mademki” gibi sözcüklerin tek başına anlamları yoktur. Tek başına anlamları olmayan sözcükler, genellikle edat ve bağlaç türünden sözcüklerdir.

Sözcüklerde Çok Anlamlılık

Yan anlamlı sözcükler bulunurken sözcüğün temel anlamla mutlaka bir bağlantısının olduğunu unutmamalıyız. Bu bağlantı bazı öğrencilerimiz tarafından sadece fiziksel anlamda ve vücudun organlarıyla alakalı olarak düşünülmektedir. Bu son derece yanlış bir düşüncedir. Vücudun organları dışında da yan anlam meydana getirilebilmektedir.




Türkçede bazı sözcükler sadece tek bir kavramı, bazı sözcükler ise birden fazla anlamın karşılarlar. Sözcüğün herkesçe bilinen asıl anlamından başka karşıladığı diğer anlamlar sözcüklerde “çok anlamlılık” olarak adlandırılır. Bir sözcüğün temel anlamının dışında kullanılan başka bir anlamı varsa o sözcük “çok anlam!ı”dır.
Çok anlamı sözcük gerçek anlam (yan anlam – temel anlam) ve mecaz (değişmece) anlam olarak iki başlık altında toplanabilir:

Sözcükde Gerçek Anlam

Sözcüğün herkesçe bilinen ve akla gelen ilk anlamıdır. Gerçek anlamın en temel özelliği mecaza dayanmamasıdır. Gerçek anlam, sözcüğün cümle içinde kullanılmadığı durumlarda karşıladığı herkesçe bilinen anlamdır.Ekmek parçası boğazıma takıldı, (boğaz: organımız)
Pislerimi daha yeni fırçaladım, (diş: organımız)

Kalem tam ortadan kırıldı, (kırmak: bir şeyin yapısını parçalayarak değiştirmek)Gerçek anlamlı sözcükleri iki grupta inceleyebiliriz:Çekmecenin gözlerini karıştırıyordu, (temel anlam insanın görmeye yarayan organı)
Ekmek kuyruğu uzadıkça uzadı, (temel anlam hayvanlarda bir organ)
Benim dalım Türkçedir. (temel anlam ağacın bir bölümü)Temel Anlam Yan Anlam

Sözcükde Temel Anlam

Sözcüğün akla gelen en eski ve ilk anlamıdır. Sözcük duyulduğunda herkes tarafından aynı anlam akla geliyor ve sözcük herkesçe bilinen bu anlamı karşılıyorsa temel anlamdadır.
Sobanın ateşi ellerimizi ısıtmıstı. (buradaki sözcükler temel anlamıyla kullanılmıştır.)

Sözcükde Yan Anlam

İçtiğimiz çay bizi rahatlatmıştı. (temel anlam çay bitkisi)Sözcüğün temel anlamdan sıyrılarak kendisiyle bağlantılı olarak kazandığı yeni anlama yan anlam denir. Yan anlamlı sözcüklerin en temel özelliği, kelimenin temel anlamı ile anlamca bir bağlantı içinde olmasıdır.Gemiler Boaaz’dan geçerek sıcak sulara açıldılar. Tarağın dişleri eskimişti.
Kardeşim üniversitede okuyordu.